PNOY Nakiusap para iligtas si Mary Jane Veloso pero Duterte, nag “Go Ahead” sa Execution

 

MARY JANE VELOSO: DALAWANG PANGULO, DALAWANG MAGKAIBANG SANDALI SA KASAYSAYAN

Mula sa desperadong pag-apela ni Noynoy Aquino hanggang sa kontrobersyal na “go ahead” report kay Rodrigo Duterte

May mga kuwento sa pulitika na kapag binalikan makalipas ang ilang taon, tila mas masalimuot pa kaysa noong una itong nangyari.

Isa rito ang kuwento ni Mary Jane Veloso isang Pilipinang nahatulan ng kamatayan sa Indonesia matapos mahulihan ng 2.6 kilo ng heroin noong 2010. Iginiit ni Veloso na hindi niya alam na may droga ang bagaheng ipinadala sa kanya at na siya ay nabiktima ng illegal recruitment at human trafficking.

Ngunit higit sa kaso ni Mary Jane, naging bahagi rin ng kasaysayan ang magkaibang paraan ng pagharap dito ng dalawang administrasyon: nina Benigno “Noynoy” Aquino III at Rodrigo Duterte.

2010: Nagsimula ang bangungot

Noong 2010, inaresto si Mary Jane Veloso sa Yogyakarta, Indonesia dahil sa heroin na natagpuan sa kanyang bagahe.

Kalaunan ay hinatulan siya ng kamatayan.

Habang papalapit ang posibilidad ng execution, iginiit ng kanyang pamilya at mga abogado na hindi siya ordinaryong drug trafficker kundi isang babaeng maaaring nalinlang at ginamit bilang courier.

2011–2015: Sunod-sunod na apela ng administrasyong Aquino

Taliwas sa impresyong walang ginawa ang administrasyong Aquino, may dokumentadong serye ng diplomatic at legal appeals ang pamahalaan ng Pilipinas.

Ayon sa DFA noong Abril 2015, tatlong liham ang naipadala kaugnay ng kaso ni Mary Jane kabilang ang mga kahilingan para sa clemency at judicial review.

Habang papalapit ang execution noong Abril 2015, lalong naging desperado ang sitwasyon.

Abril 27–28, 2015: Ang huling pakikiusap ni Aquino

Sa ASEAN Summit, personal na kinausap ni President Aquino si Indonesian President Joko Widodo.

Hiniling niya ang “humanitarian consideration” para kay Mary Jane.

Hindi roon nagtapos ang Philippine government.

Nang mabigo ang mga naunang legal remedies, naghanap ang administrasyon ng panibagong argumento: kung buhay si Mary Jane, maaari siyang maging mahalagang witness laban sa mas malaking drug-trafficking at human-trafficking network.

Personal ding nakipag-ugnayan si Aquino sa Indonesian Foreign Minister habang naghahanap ng paraan upang maantala ang execution.

Iyon ang dahilan kung bakit maaaring ilarawan ang sitwasyon bilang halos desperadong pakikiusap ng Pilipinas hindi literal na pagluhod, kundi paggamit ng diplomatic, legal at personal presidential intervention upang mapigilan ang nalalapit na pagbitay.

Ilang oras bago ang firing squad

Nakahanda na ang execution.

Kasama si Mary Jane sa mga bilanggong nakatakdang barilin.

Ngunit dumating ang malaking development sa Pilipinas: sumuko ang babaeng inaakusahan ng pamilya Veloso na nag-recruit kay Mary Jane.

Nagkaroon ng bagong argumento ang Philippine government.

Kung papatayin si Mary Jane, mawawala ang isang potensyal na pangunahing witness laban sa mga taong posibleng nasa likod ng trafficking operation.

Sa huling sandali, hindi isinama si Mary Jane sa walong bilanggong binitay.

Iniulat ng Reuters na ang reprieve ay dumating matapos hilingin ng Philippine officials na pahintulutan siyang magbigay ng ebidensya sa imbestigasyon laban sa umano'y recruitment network.

Nakaligtas si Mary Jane sa firing squad.

Ngunit sa Pilipinas, si Aquino pa ang napagbuntunan

Dito nagkaroon ng kakaibang twist ang kuwento.

Sa halip na puro pasasalamat ang salubong sa administrasyong Aquino, nagpahayag ng matinding sama ng loob ang ina ni Mary Jane na si Celia Veloso.

Pagbalik niya sa Pilipinas noong Mayo 2015, sinabi niyang marami silang “sisingilin sa gobyerno” at inakusahan ang pamahalaan ng pagkukulang sa mas maagang yugto ng kaso.

Naging kontrobersyal ang kanyang mga pahayag.

Maraming netizens ang bumatikos sa kanya dahil ilang araw lamang ang nakalipas ay personal na nakipag-usap si Aquino kay Widodo at gumawa ang gobyerno ng last-minute diplomatic effort upang mapigilan ang execution.

Kalaunan, ipinaliwanag mismo ni Celia na ang ilan sa kanyang masasakit na sinabi ay bunga ng galit at matinding emosyon bilang isang ina.

Dito makikita kung gaano kakomplikado ang kuwento.

Maaaring totoo na may pagkukulang sa ilang bahagi ng paghawak sa kaso isang bagay na binanggit din ng mga abogado ni Veloso habang totoo ring gumawa ng extraordinary last-minute intervention ang administrasyong Aquino upang subukang iligtas siya.

Ang dalawang bagay na iyon ay maaaring parehong bahagi ng kasaysayan.

2016: Pumasok si Rodrigo Duterte

Pag-upo ni Rodrigo Duterte bilang pangulo, muling naging sentro ng balita ang kaso ni Mary Jane.

Noong Setyembre 9, 2016, nagkita sina Duterte at Widodo sa Jakarta.

Nang tanungin tungkol kay Mary Jane, sinabi ni Duterte na hindi niya maaaring isapubliko ang detalye ng kanilang pag-uusap. Sinabi rin niyang igagalang ng dalawang bansa ang kani-kanilang judicial processes.

Pagkalipas lamang ng ilang araw, sumabog ang kontrobersiya.

Setyembre 12, 2016: Ang kontrobersyal na “GO AHEAD”

Iniulat ng Indonesian media, batay sa pahayag ni President Widodo, na sinabi umano ni Duterte:

“Please go ahead if you want to execute her.”

Agad itong kumalat sa international media.

Kung literal na babasahin, napakalaking kaibahan nito sa ginawa ni Aquino noong 2015 isang pangulong personal na nag-apela upang ipagpaliban ang execution kumpara sa isang ulat na tila nagsasabing handang tanggapin ng bagong pangulo ang pagpapatupad nito.

Pero mahalagang bahagi ng kasaysayan ang sumunod na paglilinaw.

Malacañang: Walang ibinigay na “green light”

Mariing itinanggi ng Duterte administration na pinayagan ng pangulo ang pagbitay kay Mary Jane.

Ayon kay Presidential Spokesperson Ernesto Abella, ang mensahe ni Duterte kay Widodo ay:

“Follow your own laws. I will not interfere.”

Sinabi rin ni Foreign Affairs Secretary Perfecto Yasay Jr. na walang “green light” na ibinigay para sa execution.

Ang posisyon daw ni Duterte ay igagalang ng Pilipinas ang judicial process ng Indonesia at tatanggapin ang magiging final legal decision nito.

Kaya hanggang ngayon, kailangang ilahad nang maingat ang insidenteng iyon:

Sinabi ni Widodo na may “go ahead” mula kay Duterte; itinanggi naman ng Philippine government na iyon ay pahintulot na bitayin si Mary Jane.

Ang mas malaking irony

Mas naging kapansin-pansin ang paghahambing dahil noong 2015, si Aquino mismo ang personal na humabol sa diplomatic channels upang subukang mapigilan ang execution.

Ngunit sa kabila noon, siya pa rin ang tumanggap ng matinding galit mula sa pamilya at ilang sektor ng publiko.

Samantala, nang lumabas noong 2016 ang kontrobersyal na “go ahead” report tungkol kay Duterte, hindi agad naniwala ang pamilya Veloso.

Sinabi ni Celia Veloso na tinanggap niya ang paliwanag ng Malacañang na hindi pumayag si Duterte sa pagbitay sa kanyang anak.

Maging si Mary Jane, ayon sa kanyang ina, ay nagsabing hindi niya agad paniniwalaan ang ulat hangga't hindi ito nagmumula sa Pilipinas.

Mahalagang linawin, gayunman, na hindi sapat ang mga rekord na ito upang simpleng sabihing “mas pinili ng pamilya si Duterte kaysa kay Aquino.” Ang dokumentado ay nagalit sila sa Aquino administration noong 2015, samantalang noong 2016 ay pinili nilang paniwalaan muna ang paglilinaw ng Duterte administration at umapela rin kay Duterte na tulungan si Mary Jane.

Isang kakaibang aral ng kasaysayan

Ito marahil ang pinakamalungkot na bahagi ng kuwento ni Mary Jane Veloso.

Sa pulitika, hindi palaging ang gumawa ng pinakamalaking huling pagsisikap ang siyang makakatanggap ng pagkilala.

At hindi rin palaging nakikita ng publiko ang buong kuwento habang nangyayari ito.

May mga pagkukulang na maaaring punahin sa administrasyong Aquino sa naunang paghawak sa kaso ni Mary Jane. Ngunit bahagi rin ng historical record na noong kritikal na mga oras bago ang execution, personal na nakialam si Aquino, humingi ng humanitarian consideration kay Widodo at naghanap ng legal na dahilan upang manatiling buhay si Mary Jane.

At noong panahon naman ni Duterte, hindi rin tama na simpleng sabihing ipinabitay niya si Mary Jane. Totoong sinabi ni Widodo na nakatanggap siya ng “go ahead,” ngunit itinanggi ito ng Philippine government at iginiit na respeto lamang sa Indonesian judicial process ang ipinahayag ni Duterte.

Ang kuwento, samakatuwid, ay hindi simpleng Aquino versus Duterte.

Ito ay kuwento tungkol sa isang Pilipinang halos humarap sa firing squad, sa isang pamilyang desperadong iligtas siya, sa dalawang administrasyong may magkaibang estilo, at sa isang political narrative na habang lumilipas ang panahon ay mas madaling gawing black-and-white kaysa sa aktuwal na nangyari.

At marahil iyon ang isa sa pinakamahirap na katotohanan sa pampublikong buhay:

Hindi palaging pareho ang alaala ng tao at ang nakasulat sa historical record.

Minsan, ang isang taong gumawa ng hakbang upang tumulong ay siya pa ang napagbubuntungan ng galit.

At minsan naman, ang isang kontrobersyal na pahayag ay kailangang balikan sa buong konteksto bago ito gawing hatol sa isang tao.

Sa huli, ang pinakamahalagang buhay sa kuwentong ito ay hindi kina Aquino, Duterte o Widodo.

Kay Mary Jane Veloso iyon.