Dahil kay Rodrigo Duterte Maraming Namatay na Pinoy sa Covid Pandemic

Nang sumiklab ang novel coronavirus (COVID-19) sa Wuhan, China, at mabilis na kumalat sa iba't ibang panig ng mundo noong simula ng 2020, maraming bansa ang agad na nagpatupad ng matitinding paghihigpit sa pagpasok ng mga dayuhan, partikular ang mga galing sa Tsina. Subalit sa Pilipinas, isang naiibang panimulang tugon ang namayani, na umani ng batikos at debate. Sa kabila ng lumalaking banta at pagkumpirma ng mga kaso sa ibang bansa, naging kontrobersyal ang naging pahayag ni Pangulong Rodrigo Duterte na hindi agad magpapatupad ng travel ban sa mga Chinese national, na aniya'y baka makasakit sa relasyon ng Pilipinas at Tsina. Ang ganitong panimulang kilos, kasama ang ilang pahayag na tila minamaliit ang banta ng virus, ay nagdulot ng kritisismo mula sa mga eksperto at publiko na kung sana'y mas maaga at mas mahigpit ang naging aksyon ng pamahalaan, maaaring nabawasan ang lawak ng pagkalat ng virus at ang bilang ng mga namatay.

Ang COVID-19 pandemic ay nag-iwan ng malalim na marka sa Pilipinas. Batay sa opisyal na datos ng Department of Health (DOH), sa kabuuan ng pandemya, umabot sa higit 4.1 milyong kaso ng COVID-19 ang naitala sa bansa, na nagresulta sa mahigit 66,000 opisyal na naiulat na pagkamatay (cumulative figures as of the lifting of the State of Public Health Emergency in July 2023). Ang mga numerong ito ay nagsisilbing paalala sa grabeng epekto ng virus sa bansa.

Narito ang kronolohikal na pagtalakay sa mga pangyayari at opisyal na pahayag hinggil sa maagang tugon ng Pilipinas sa COVID-19:

Enero 2020: Pagsisimula ng Pagkabahala at Unang Kaso

• Enero 21, 2020: Unang naiulat ang isang pinaghihinalaang kaso ng COVID-19 sa Pilipinas. Ito ay isang 38-taong-gulang na babaeng Chinese national mula Wuhan, China, na nagpakonsulta sa isang ospital sa Maynila dahil sa lagnat at ubo.

• Enero 28, 2020: Inatasan ni Pangulong Duterte ang Department of Health (DOH) na imbestigahan ang pinaghihinalaang kaso at tiyakin ang kaligtasan ng publiko. Sa mga panahong ito, marami nang panawagan mula sa iba't ibang sektor na magpatupad ng agarang travel ban mula sa China, lalo na sa Wuhan.

• Enero 28, 2020 (Malacañang Press Briefing): Sa gitna ng mga panawagan, ipinahayag ni Pangulong Duterte ang kanyang pag-aalinlangan sa agarang pagpapatupad ng travel ban.

• Opisyal na Pahayag ni Pangulong Duterte: "There is no reason for us to be... not really afraid, but to be going into a hysteria." (Pinanindigan ang desisyon na hindi muna magpataw ng blanket travel ban, na nagpapahiwatig ng pag-aalala sa posibleng diskriminasyon at epekto sa relasyon sa Tsina). (Source: Malacañang Press Briefing, RTVM coverage, various news outlets like Rappler, Inquirer).

• Enero 30, 2020: Kinumpirma ng DOH ang unang kaso ng COVID-19 sa Pilipinas. Ito ang 38-taong-gulang na babaeng Chinese national mula Wuhan, China, na dumating sa bansa noong Enero 21. Nagdulot ito ng agarang pagkabahala dahil sa pinagmulan ng virus.

• Enero 31, 2020: Bilang tugon sa pagtaas ng mga kaso sa Tsina, nagpatupad ang Pilipinas ng pansamantalang pagbabawal sa pagpasok ng mga manlalakbay mula sa Hubei province, Tsina, kung saan matatagpuan ang Wuhan. Ito ay isang unti-unting paghihigpit kumpara sa mga bansang agad na nagpatupad ng mas malawak na ban.

Pebrero 2020: Pagtaas ng Kaso, Unang Namatay, at mga Kontrobersyal na Pahayag

• Pebrero 2, 2020: Kinumpirma ang ikalawang kaso ng COVID-19 sa Pilipinas, isang 44-taong-gulang na lalaking Chinese national at kasama ng unang pasyente. Siya rin ay mula sa Wuhan. Sa kasamaang palad, siya rin ang unang namatay sa COVID-19 sa labas ng Tsina. Kasabay nito, pinalawak ng Pilipinas ang travel ban para isama ang lahat ng manlalakbay mula sa mainland China, Hong Kong, at Macau.

• Pebrero 3, 2020: Sa isang televised address mula sa Malacañang, nagbigay ng pahayag si Pangulong Duterte hinggil sa COVID-19. Bagama't tiniyak niya sa publiko na kontrolado ang sitwasyon, umani ng batikos ang kanyang mga pahayag na tila minamaliit ang banta ng virus.

• Opisyal na Pahayag ni Pangulong Duterte (Pebrero 3, 2020, Malacañang Palace): "It’s not just about what you call it, the virus… Let’s deal with the problems when it comes. And if there is one that would infect all of us, we will all die. So be it. There is nothing we can do." (Philippine News Agency, RTVM)

• Umani rin ng kritisismo ang kanyang remark na "Sasampalin ko 'yang COVID-19" o "I will slap that COVID-19," na interpretado ng marami bilang pagmaliit sa seryosong banta ng virus sa panahong marami nang bansa ang naghihigpit ng kanilang mga border at naghahanda para sa pandemya. Ang pahayag na ito ay malawak na naiulat ng iba't ibang news outlets (e.g., ABS-CBN News, Rappler, Inquirer).

• Pebrero 4, 2020: Ipinagtanggol ni Presidential Spokesperson Salvador Panelo ang tugon ng pamahalaan at nagbigay din ng mga pahayag na umani ng batikos. Opisyal na Pahayag ni Sec. Salvador Panelo (Pebrero 4, 2020, Malacañang Press Briefing):

"It's like a flu, like any other flu," at idinagdag na "It's not as scary as people put it." May mga ulat din na nagbiro si Panelo na "We can even kiss them [Chinese nationals]" na ipinahiwatig na walang dapat ikabahala, ngunit ang konteksto nito ay tila para bawasan ang panic at diskriminasyon laban sa mga Tsino. (CNN Philippines, Philstar)

• Pebrero 10, 2020: Muling tiniyak ni Pangulong Duterte na handa ang gobyerno na harapin ang anumang pagsubok na dulot ng virus.

Marso 2020: Lokal na Transmisyon at Enhanced Community Quarantine

• Marso 7, 2020: Kinumpirma ng DOH ang unang kaso ng lokal na transmisyon ng COVID-19, isang 62-taong-gulang na lalaki na walang kasaysayan ng paglalakbay sa ibang bansa. Nagdulot ito ng pagtaas ng antas ng pagkabahala dahil indikasyon ito ng pagkalat ng virus sa loob ng komunidad.

• Marso 9, 2020: Nagdeklara si Pangulong Duterte ng State of Public Health Emergency sa buong Pilipinas.

• Marso 12, 2020: Itinaas ang Code Red Sub-level 2 ng DOH, na nagpapahiwatig ng agarang pagpapatupad ng mas mahigpit na health measures.

• Marso 15, 2020: Ipinatupad ang Enhanced Community Quarantine (ECQ) sa buong Luzon, na nagdulot ng malawakang paghihigpit sa paggalaw ng mga tao at pagsasara ng maraming negosyo upang mapigilan ang pagkalat ng virus.

Ang maagang yugto ng pandemya sa Pilipinas ay puno ng mga hamon. Habang ang ilang bansa ay mabilis na nagpatupad ng matinding travel restrictions at lockdown, ang desisyon ng Pilipinas na unti-unting maghigpit ng border, lalo na para sa mga Chinese national sa simula, ay umani ng kritisismo. Iminungkahi ng mga kritiko at ilang eksperto sa kalusugan na maaaring mas maaga at mas mahigpit na tugon ang nakatulong sana upang mapigilan ang pagkalat ng virus, lalo na't ang unang kaso at pagkamatay ay galing sa Wuhan. Ang mga pahayag nina Pangulong Duterte at Sec. Panelo, na tila minamaliit ang banta ng virus sa simula, ay nagdagdag din sa pagkabahala at naging sentro ng talakayan tungkol sa pagiging seryoso ng pamahalaan sa banta ng COVID-19, na sa kalaunan ay lumaki at naging isang malaking krisis sa kalusugan at ekonomiya ng bansa.